Quảng Bình quan – địa danh hơn 400 năm tuổi.

Quảng Bình Quan lộng lấy về đêm
Quảng Bình Quan lộng lấy về đêm

Không như nhiều người vẫn nghĩ, Quảng Bình có rất nhiều điểm đến hấp dẫn, trong đó có Quảng Bình Quan –  địa điểm lưu giữ những chiến tích lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam nói chung và người dân Quảng Bình nói riêng. Thuộc thành phố Đồng Hới, nằm ở đoạn ngắn nhất theo hướng đông tây của dãy đất hình chữ “S” với một bên là núi Hoành Sơn, một bên là biển, địa thế nơi đây nổi tiếng hiểm trở, Quảng Bình Quan còn được mệnh danh là “ đường vào đất Thục” cùng hệ thống Lũy Thầy kéo dài hơn 30 km, đã trở thành bức tường thành kiên cố, khó phá vỡ.

Quảng Bình Quan lộng lấy về đêm
Quảng Bình Quan lộng lấy về đêm

Quảng Bình Quan mang lịch sử hào hùng, gắn liền biến thiên thăng trầm của đất nước. Được xây dựng từ năm 1639 dưới thời Chúa Nguyễn, Quảng Bình Quan là hệ thống thành lũy cổ được xây dựng để bảo vệ kinh đô cổ. Sau khi khánh thành Quảng Bình Quan tự hào được nhà vua xếp là một trong những công trình văn hoá lịch sử đặc sắc của đất nước, cho đúc nổi hình ảnh Quảng Bình Quan vào Nghi Đỉnh đặt trước Thế Miếu trong Tử Cấm Thành. Nằm trong hệ thống Lũy Thầy, bao gồm Lũy Trường Dục, Lũy Trấn Ninh, Lũy Nhật Lệ, Lũy Trường Sa kéo dài hơn 30 km.

Hệ thống Lũy Thầy do Quân sư chúa Nguyễn là Đào Duy Từ (1572-1634) thiết kế và trực tiếp chỉ đạo xây dựng từ năm 1631-1634, nhằm giúp Chúa Nguyễn ở Đàng Trong chống lại các đợt tấn công của Chúa Trịnh ở Đàng Ngoài. Là trung tâm của hệ thống Lũy Thầy, Quảng Bình Quan được xây dựng theo một mô hình kiến trúc độc đáo, kết hợp hài hoà giữa hai yếu tố, vừa là chiến luỹ phòng ngự chiến đấu kiên cố vững chắc, vừa là một công trình kiến trúc nghệ thuật đặc sắc. Năm 1825, vua Minh Mạng đã cho trùng tu Quảng Bình Quan và nâng cao thêm tầng tháp canh bằng loại gạch nung kiên cố. Sau khi khánh thành nhà vua đã xếp Quảng Bình Quan là một trong những công trình văn hoá lịch sử đặc sắc của đất nước, cho đúc nổi hình ảnh Quảng Bình Quan vào Nghi Đỉnh đặt trước Thế Miếu trong Tử Cấm Thành.

Quảng Bình Quan nhìn từ trên cao
Quảng Bình Quan nhìn từ trên cao

Năm 1947, thực dân Pháp đã dã tâm biến Quảng Bình Quan thành giá treo cổ những chiến sỹ du kích địa phương và năm 1954 trước khi rút chạy bọn chúng còn cho đặt mìn đánh sập từng trên của tháp canh. Do hoàn cảnh khó khăn thời bấy giờ mà phải mãi đến năm 1961 nhân dân Quảng Bình mới trùng tu lại được nguyên vẹn, nhưng không lâu sau đó, năm 1966 không quân Mỹ leo thang đánh phá Miền Bắc, Quảng Bình nơi đầu tuyến lửa phải hứng chịu hàng triệu tấn bom đạn, Quảng Bình Quan cũng như Thị xã Đồng Hới chỉ còn lại là đóng tro tàn gạch đổ. Thế nhưng trong suốt hành trình lịch sử của người dân Quảng Bình, Quảng Bình Quan đã trở thành chứng tích đau thương, thành biểu tượng bất khuất của quê hương.

Do biến thiên của lịch sử và thời gian cũng như sự khắc nghiệt của miền đất nắng lửa gió Lào, Quảng Bình Quan đã bị hư hại nặng. Tuy nhiên hiện nay, Quảng Bình Quan đã được phục chế lại như nguyên bản cách đây hơn ba thế kỷ. Du khách ra Bắc vào Nam, ngang qua địa phận tỉnh Quảng Bình sẽ được chiêm ngưỡng Quảng Bình Quan, một di tích kiến trúc có giá trị lịch sử và nghệ thuật cao. Bởi tuy là chứng tích đau thương của một thời phân tranh đất nước, nhưng Quảng Bình quan cũng vẫn luôn được khẳng định được giá trị là hệ thống Luỹ Thầy đã thể hiện sự phát triển cao của nghệ thuật kiến trúc thành luỹ quân sự Việt Nam, là địa chỉ tin cậy cho các nhà nghiên cứu kiến trúc, lịch sử sau nay.